Η «καλοσύνη» δεν είναι πάντα ασφάλεια.
Και ο «καλός άνθρωπος» δεν είναι πάντα πραγματικά καλός.
Πολλοί άνθρωποι μεγαλώνουν πιστεύοντας ότι η αγάπη, η αποδοχή και η ασφάλεια εξαρτώνται από το πόσο βολικοί, ήρεμοι και ευχάριστοι μπορούν να γίνουν για τους άλλους. Μαθαίνουν να μην ενοχλούν. Να μην αντιμιλούν. Να μην θυμώνουν. Να μην απογοητεύουν κανέναν. Έτσι γεννιέται ο “nice guy” και το “good girl” μοτίβο.
Όμως η συστημική ψυχοθεραπεία μας δείχνει κάτι βαθύτερο: κάθε σύστημα είτε είναι οικογένεια, σχέση ή ομάδα χρειάζεται όρια για να επιβιώσει υγειώς. Χρειάζεται ανθρώπους που μπορούν να λένε την αλήθεια, να αντέχουν τη σύγκρουση, να προστατεύουν τον εαυτό τους και να διατηρούν τη θέση τους μέσα στο σύστημα.
Όταν κάποιος λειτουργεί μόνο μέσα από την ευχαρίστηση των άλλων, τότε δεν διατηρεί πραγματική ειρήνη. Διατηρεί μια τεχνητή ισορροπία που βασίζεται στην καταπίεση της αλήθειας.
Και αυτό έχει κόστος.
Στη συστημική θεραπεία βλέπουμε συχνά πως ο άνθρωπος που δεν βάζει όρια γίνεται “παθητικός” μέσα στο οικογενειακό ή σχεσιακό ανοσοποιητικό σύστημα. Το κομμάτι του που είναι υπεύθυνο να προστατεύει, να confrontάρει, να λύνει συγκρούσεις και να λέει “ως εδώ”, απενεργοποιείται.
Τότε συμβαίνει κάτι παράδοξο: η υπερβολική «καλοσύνη» αρχίζει να ενεργοποιεί τις πιο ανώριμες ή επιθετικές πλευρές των άλλων ανθρώπων.
Γιατί όταν δεν υπάρχουν όρια, οι δυναμικές γίνονται χαοτικές. Οι άλλοι δεν συναντούν αντίσταση. Δεν συναντούν καθρέφτισμα. Δεν συναντούν αλήθεια.
Έτσι, οι σχέσεις αρχίζουν να γεμίζουν σιωπηλό θυμό, απογοήτευση και έλλειψη σεβασμού.
Πολλοί σύντροφοι λένε: «Δεν νιώθω ασφάλεια μαζί του/της».
Όχι επειδή ο άνθρωπος αυτός είναι κακός. Αλλά επειδή δεν μπορεί να προστατεύσει ούτε τον εαυτό του ούτε τη σχέση. Δεν μπορεί να κρατήσει όρια. Δεν μπορεί να αντέξει μια δύσκολη συζήτηση. Δεν μπορεί να σταθεί μέσα στη σύγκρουση χωρίς να καταρρεύσει ή να εξαφανιστεί.
Η συστημική θεραπεία βλέπει το people pleasing ως έναν μηχανισμό επιβίωσης που γεννήθηκε νωρίς στη ζωή. Συνήθως σε περιβάλλοντα όπου η ασφάλεια εξαρτιόταν από την προσαρμογή.
Το παιδί έμαθε: «Αν είμαι ήσυχος, θα με αγαπήσουν». , «Αν δεν θυμώσω, δεν θα με απορρίψουν». ,«Αν φροντίζω τους άλλους, ίσως αξίζω να υπάρχω».
Κάποτε αυτή η στρατηγική βοήθησε το άτομο να επιβιώσει.
Όμως το πρόβλημα είναι ότι το παιδί μεγάλωσε… και η στρατηγική έμεινε ίδια.
Έτσι, στην ενήλικη ζωή, ο άνθρωπος συνεχίζει να εγκαταλείπει τον εαυτό του για να κρατήσει τους άλλους ήρεμους. Συνεχίζει να καταπίνει ανάγκες, επιθυμίες και αλήθειες. Και σιγά σιγά χάνει την επαφή με την αυθεντική του φωνή.
Κάτω από τη “nice” ταυτότητα συχνά κρύβεται:
* φόβος απόρριψης
* φόβος σύγκρουσης
* ενοχή
* βαθιά ανάγκη για αποδοχή
* και ένας χρόνιος αυτοεγκαταλειπτικός τρόπος ύπαρξης
Το σώμα τελικά πληρώνει το τίμημα.
Χρόνιο στρες. Εξάντληση. Burnout. Άγχος. Ψυχοσωματικά συμπτώματα. Εσωτερικός θυμός που μετατρέπεται σε κατάθλιψη ή παθητική επιθετικότητα.
Η πραγματική καλοσύνη δεν σημαίνει να λες πάντα “ναι”.
Δεν σημαίνει να αποφεύγεις την αλήθεια για να κρατήσεις την ηρεμία.
Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στο να είσαι “nice” και στο να είσαι πραγματικά kind.
Η αληθινή καλοσύνη περιλαμβάνει αλήθεια.
Περιλαμβάνει όρια.
Περιλαμβάνει ωριμότητα.
Περιλαμβάνει την ικανότητα να αντέχεις ότι κάποιος μπορεί να δυσαρεστηθεί μαζί σου χωρίς να χάσεις τον εαυτό σου.
Η συστημική θεραπεία δεν προσπαθεί να μετατρέψει τους ανθρώπους σε σκληρούς ή αδιάφορους. Προσπαθεί να τους βοηθήσει να επιστρέψουν στη θέση τους μέσα στο σύστημα με ακεραιότητα.
Να μπορούν να λένε:
«Σε αγαπώ, αλλά αυτό δεν το δέχομαι».
«Σε καταλαβαίνω, αλλά δεν θα εγκαταλείψω τον εαυτό μου για να σε κρατήσω ήρεμο».
«Μπορώ να είμαι καλός άνθρωπος χωρίς να προδίδω την αλήθεια μου».
Γιατί η πραγματική ειρήνη δεν δημιουργείται από την αποφυγή της σύγκρουσης.
Δημιουργείται όταν υπάρχει αρκετή ασφάλεια ώστε η αλήθεια να μπορεί να ειπωθεί.
